หลากหลายเนบิวลาผี ที่หลอกหลอนอยู่ในอวกาศ!

เนบิวลาหัวผี

Credit: jpl.nasa.gov

สำหรับสายเกม ภาพนี้อาจชวนให้นึกถึงพวกปีศาจลูกไฟที่มีสองตามาดร้ายอยู่กลางเปลวเพลิง และนั่นก็อาจจะเป็นที่มาของชื่อเรียกเล่นว่า ‘เนบิวลาหัวผี (Ghost Head Nebula)’ ส่วนชื่อจริงของมันนั้นคือ NGC 2080 บันทึกภาพโดยกล้อง Wide Field และ Planetary Camera 2 ที่ติดตั้งอยู่บนกล้องโทรทรรศน์อวกาศฮับเบิล

‘เนบิวลาหัวผี’ เป็นบริเวณหนึ่งในพื้นที่ที่ดาวก่อตัว ตั้งอยู่ทางใต้ของเนบิวลา Doradus 30 ในเมฆแมกเจลแลนใหญ่ (Large Magellanic Cloud) โดย 30 Doradus เป็นพื้นที่ก่อตัวดาวที่ใหญ่ที่สุดในกลุ่มกาแล็กซีท้องถิ่น ภาพนี้จึงช่วยให้นักดาราศาสตร์ตรวจสอบและทำความเข้าใจการก่อตัวของดาวยิ่งขึ้น

แสงสีแดงและสีน้ำเงินมาจากบริเวณที่มีแก็สไฮโดรเจนซึ่งได้รับความร้อนจากดาวฤกษ์ใกล้เคียง แสงสีเขียวด้านซ้ายมาจากออกซิเจนเรืองแสง พลังงานที่ทำให้เกิดการส่องแสงสีเขียวนั้นมาจากลมของดวงดาวอันทรงพลัง ซึ่งมาจากดาวฤกษ์ขนาดใหญ่ที่อยู่นอกภาพนี้ ส่วนพื้นที่สีขาวตรงกลาง เป็นการรวมกันของการปล่อยทั้ง 3 สิ่งที่อธิบายไป ทั้งยังบ่งบอกถึงแกนกลางที่ร้อนจัดของดาวฤกษ์ขนาดใหญ่หลายดวงที่กำลังก่อตัวขึ้นในบริเวณนี้ การปล่อยออกมาอย่างเข้มข้นจากดาวเหล่านี้นี่เองทำให้เกิดโพรงรูปชามในแก๊สโดยรอบ

สำหรับส่วน ‘ตาของผี’ มีชื่อว่า A1 (ซ้าย) และ A2 (ขวา) จะมีมวลของไฮโดรเจนและออกซิเจนที่ร้อนจัด โดยฟองอากาศใน A1 เกิดจากการแผ่รังสีที่เข้มข้น และแรงลมจากดาวฤกษ์มวลมากดวงหนึ่ง ส่วน A2 ประกอบไปด้วยฝุ่นที่มากกว่าและดาวมวลมหาศาลที่ซ่อนอยู่หลายดวง คาดว่าดาวฤกษ์มวลมากใน A1 และ A2 ก่อตัวขึ้นในช่วง 10,000 ปีที่ผ่านมา เนื่องจากแก๊สธรรมชาติที่ห่อหุ้มพวกมัน ยังไม่ถูกรบกวนจากการแผ่รังสีอันทรงพลังของดาวแรกเกิด

เนบิวลาไม้กวาดแม่มด

Credit: T. A. Rector (U. Alaska), WIYNNOAOAURANSF

10,000 ปีที่แล้ว ก่อนรุ่งอรุณแห่งช่วงเวลาประวัติศาสตร์ของมวลมนุษยชาติ ได้เกิดลำแสงใหม่ขึ้นลำหนึ่งบนท้องฟ้ายามค่ำคืนและจางหายไปหลังจากนั้นเพียงไม่กี่สัปดาห์ ปัจจุบัน เรารู้แล้วว่าแสงนี้เป็นดาวที่กำลังระเบิด และทำให้เกิดเมฆหลากสีที่ขยายตัวออก เกิดเป็น ‘เนบิวลาผ้าคลุม (Veil Nebula)’ โดยมีชื่อทางเทคนิคว่า NGC 6960

ภาพนี้คือ บริเวณขอบสุดด้านตะวันตกของเนบิวลาผ้าคลุม  หรือบางคนก็เรียกกันว่าเป็น ‘เนบิวลาไม้กวาดแม่มด (Witch’s Broom Nebula)’ แก๊สเหล่านี้ได้สีสันจากปฏิกิริยาที่มีต่อแก๊สใกล้เคียง เศษซากของซูเปอร์โนวานี้อยู่ห่างจากโลกประมาณ 1,400 ปีแสงไปทางกลุ่มดาวหงส์ (Cygnus constellation) ไม้กวาดของแม่มดนี้มีขนาดปรากฏบนท้องฟ้าใหญ่กว่าดวงจันทร์เต็มดวงถึง 3 เท่า สำหรับ ดาวสว่าง 52 Cygnus ที่อยู่กลางภาพ สามารถมองเห็นจากโลกได้ด้วยตาเปล่าจากที่มืด แต่ไม่เกี่ยวข้องอะไรกับเศษซากของซูเปอร์โนวาโบราณนี้

เนบิวลาผีผ้าคลุม

Credit : Alfonso Carreño (Observatorio Zonalunar)

รูปร่างที่น่ากลัวเสมือน ‘ผีผ้าคลุม’ นี้ยังหลอกหลอนเอกภพอยู่ใกล้เนบิวลาผ้าคลุมด้านตะวันออก ในขณะที่ผ้าคลุมมีรูปร่างเป็นวงกลมขนาดประมาณเกือบ 3 องศาบนท้องฟ้าในบริเวณกลุ่มดาวหงส์ แต่ส่วนด้านตะวันออกของมันมีพื้นที่เพียง 1/2 องศา หรือขนาดปรากฏของดวงจันทร์ มีระยะห่างจากโลกประมาณ 1,400 ปีแสง ซึ่งสามารถคำนวณหาขนาดของเนบิวลานี้ได้ประมาณ 12 ปีแสง 

ภาพนี้บันทึกผ่านฟิลเตอร์พิเศษที่สามารถกรองแสงเฉพาะช่วงคลื่นแคบ ๆ ได้ ช่วงแสงที่ปลดปล่อยออกจากอะตอมของไฮโดรเจนจะแสดงเป็นสีแดง ส่วนการปลดปล่อยอย่างรุนแรงจากอะตอมของออกซิเจน ปรากฏในเฉดสีเขียวอมฟ้า

เนบิวลาผี

Credit:  Bogdan Jarzyna

รูปร่างที่ดูเหมือนจะพุ่งทะยานจากสนามดวงดาวและฝุ่นนี้ อยู่ห่างจากโลกประมาณ 1,200 ปีแสง ทางกลุ่มดาวซีเฟอุส (Cepheus constellation) พื้นที่ที่ประดับด้วยเพชรพลอย เต็มไปด้วยเมฆที่สะท้อนแสงดาวจาง ๆ นี้อยู่ในระนาบของทางช้างเผือก บริเวณขอบเมฆโมเลกุลที่ชื่อว่า ‘Cepheus Flare’ 

วัตถุนี้มีชื่อเรียกว่า ‘เนบิวลาผี’ (Ghost Nebula) หรือชื่อย่างเป็นทางการว่า VdB 141 หรือ Sh2-136 มีขนาดประมาณ 2 ปีแสง ภายในเนบิวลาสะท้อนแสงคือสัญญาณที่บ่งบอกถึงการยุบตัวของแกนกลางซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของการก่อตัวของดาว

(ชมภาพและเรื่องราวหลอกหลอนจากอวกาศต่อ คลิกหน้า 3 ด้านล่างเลย)