ย้อนกลับไปเมื่อปี 2008 มาร์ก ซักเคอร์เบิร์ก (Mark Zuckerberg) ในวัย 23 ปี เคยให้สัมภาษณ์กับรายการ ‘60 Minutes’ ถึงความผิดพลาดในช่วงเริ่มต้นของการสร้าง Facebook แต่หากมองลึกลงไปในบทสัมภาษณ์นั้น เราอาจพบว่าปัญหาเรื่องการละเมิดข้อมูลส่วนตัวที่เราเผชิญกันอยู่ในปัจจุบันไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่อาจเป็น DNA ของแพลตฟอร์มนี้มาตั้งแต่ต้น ?
จุดเริ่มต้นของ DNA การล้วงข้อมูล
ซักเคอร์เบิร์กเริ่มสร้างแพลตฟอร์มโซเชียลตั้งแต่สมัยเรียนอยู่ปี 2 ที่มหาวิทยาลัยฮาร์วาร์ด แต่สิ่งที่น่าสนใจคือวิธีการได้มาซึ่งข้อมูล ในตอนนั้นเขาใช้วิธี ‘แฮกเข้าระบบของมหาวิทยาลัย’ เพื่อขโมยรูปภาพและข้อมูลนักศึกษามาใช้ในแพลตฟอร์มของเขา แม้จะถูกลงโทษ แต่เขาก็ไม่หยุดและเดินหน้าสร้าง ‘thefacebook’ ร่วมกับรูมเมต จนขยายความนิยมไปทั่วโลกและเปลี่ยนเป็นชื่อ Facebook ภายหลัง
ประวัติศาสตร์ซ้ำรอย : จาก Beacon สู่การยิง Ads ในปัจจุบัน
ประเด็นที่ตอกย้ำว่าซักเคอร์เบิร์กมีแนวคิดที่มองข้ามความเป็นส่วนตัวมานานแล้ว คือฟีเจอร์ในอดีตที่ชื่อว่า ‘Facebook Beacon’ Beacon คือระบบที่แอบติดตามกิจกรรมของผู้ใช้นอกแพลตฟอร์ม เช่น คุณไปซื้อของเว็บอื่น แล้วนำข้อมูลนั้นกลับมาประกาศให้เพื่อนใน Facebook รู้โดยอัตโนมัติ โดยที่เจ้าตัวไม่ทันรู้ตัวและไม่ได้อนุญาต
ในบทสัมภาษณ์ 60 Minutes นักวิจารณ์มองว่าความผิดพลาดของซักเคอร์เบิร์กคือ ‘การทำไปก่อนโดยไม่ขอ แล้วค่อยมาแก้ตัวทีหลัง’ หรือไม่ยอมถอยจนกว่าเรื่องจะแดงจนเป็นวิกฤต
เมื่อมองมาที่ปัจจุบัน ภายใต้ชื่อ Meta และการผนวก Instagram เข้ามา โมเดลธุรกิจหลักยังคงมีหัวใจสำคัญอยู่ที่การนำข้อมูลพฤติกรรมผู้ใช้มาวิเคราะห์เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพระบบโฆษณา สะท้อนให้เห็นวิสัยทัศน์ที่สม่ำเสมอของซักเคอร์เบิร์กตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ที่เล็งเห็นคุณค่าของข้อมูลในการขับเคลื่อนและสร้างการเติบโตให้กับแพลตฟอร์ม และนั่นก็นำมาสู่การตั้งคำถามถึงความเป็นส่วนตัวของผู้ใช้ด้วยเช่นเดียวกัน
ของฟรีไม่มีในโลก ?
หากมองในมุมธุรกิจ สิ่งที่เกิดขึ้นก็เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ เพราะ Facebook เปิดพื้นที่ให้เราใช้งานฟรีโดยแลกกับ ‘ความยินยอม’ ของเราในการเข้าถึงข้อมูล รายได้มหาศาลจึงมาจากค่าโฆษณาที่แม่นยำ ซึ่งจำเป็นต้องใช้ข้อมูลผู้ใช้เป็นเชื้อเพลิงในการขับเคลื่อน
สิ่งนี้สะท้อนให้เห็นถึงตัวตนของซักเคอร์เบิร์กและวัฒนธรรมองค์กรที่ชัดเจนมาตั้งแต่อดีต จิตวิญญาณแบบ ‘Hacker’ หรือความกล้าที่จะคิดนอกกรอบในวัยมหาวิทยาลัยไม่ได้หายไปไหน แต่มันคือรากฐานสำคัญที่เปลี่ยนโปรเจกต์เล็ก ๆ ให้กลายเป็นอาณาจักรโซเชียลมีเดียระดับโลก เพียงแต่ในวันนี้ เมื่อสเกลของธุรกิจขยายใหญ่ขึ้น คำถามสำคัญที่ย้อนกลับมาสู่ผู้ใช้งานคือ เส้นแบ่งความเหมาะสมของการนำข้อมูลไปใช้แลกกับบริการฟรีนั้นอยู่ตรงไหนกันแน่ ?
