ต้องยอมรับเลยว่าทุกวันนี้ AI พัฒนาไปไกลเกินกว่าที่เราเคยจินตนาการมาก ทั้งเรื่องการตอบคำถาม ทำงานเอกสาร จัดตารางชีวิต หรือแม้กระทั่งเป็นเพื่อนที่ปรึกษา แต่ขณะเดียวกันก็เกิดคำถามที่ว่า การพึ่งพา AI จนเกินไป กำลังกัดกินสุขภาพจิตจนทำให้ส่งผลต่อการอยู่ร่วมกันในสังคมหรือไม่ ?
BT beartai จะพาไปทำความรู้จักกับปรากฏการณ์ ที่ชื่อว่า AI Psychosis ที่อาจกลายเป็นกระจกหลอนทำลายชีวิตผู้ใช้โดยไม่รู้ตัว
AI Psychosis คืออะไร ?
แม้จะยังไม่ใช่โรคหรือการวินิจฉัยทางการแพทย์อย่างเป็นทางการ แต่ AI Psychosis ถูกนิยามขึ้น เพื่ออธิบายสภาวะทางจิตของผู้ที่ใช้งานแชตบอต AI มากจนเกินไป (Psychosis หมายถึงโรคจิตหรืออาการหลงผิดไปจากความเป็นจริง) ทำให้เกิดความสับสนระหว่างโลกความเป็นจริงกับสิ่งที่ AI สร้าง หรือเรียกง่าย ๆ ว่า “ภาวะหลอนจาก AI” ที่มาในรูปแบบต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นแชตบอต เสียง หรือตัวละคร AI ทำให้ผู้ใช้เชื่อสนิทใจว่า AI มีชีวิต จิตวิญญาณ หรือมีความรู้สึกนึกคิดเป็นของตัวเองจริง ๆ นำไปสู่การหลงผิด หวาดระแวง หรือมีการรับรู้ที่บิดเบือนจากความจริง
เมื่อ AI กลายเป็นกระจกเงา ที่สะท้อนความเชื่อผิด ๆ
“ไม่รู้อะไรก็ถาม AI สิ” แน่นอนว่า AI กลายเป็นส่วนหนึ่งในเครื่องมือการทำงานของเราไปแล้ว และหลายคนใช้ AI เป็นพื้นที่ปลอดภัยในการระบายความในใจที่บอกใครไม่ได้ แต่มีสิ่งหนึ่งที่เรามักจะลืมไปคือ AI ถูกฝึกมาให้ตอบคำถามในแบบที่ผู้ใช้พึงพอใจ นี่จึงกลายเป็นกับดักที่เราเองอาจไม่รู้ตัว
ยิ่งเมื่อจิตใจเราเปราะบาง AI ก็มักจะทำหน้าที่สะท้อนในสิ่งที่ผู้ใช้งานอยากได้ยิน สิ่งนี้ยิ่งสร้างความสับสนระหว่างโลกความเป็นจริงกับโลกของแชตบอตได้ง่าย หากผู้ใช้งานมีความคิดในแง่ลบหรือผิดเพี้ยน AI จะช่วยหาเหตุผลมาช่วยสนับสนุนความคิดนั้น จนอาจเกิดความสูญเสียอย่างที่เราเคยเห็นในข่าว หรือความสัมพันธ์ลวงตาที่ AI ทำให้เรารู้สึกสบายใจ อาจทำให้ผู้ใช้เกิดความหลงผิดเชิงโรแมนติก คิดว่ามีแค่ AI เท่านั้นที่เข้าใจ จนนำไปสู่การตัดขาดความสัมพันธ์ในโลกจริง
เช็กด่วน ใครบ้างที่เสี่ยงภาวะ AI Psychosis ?
หลายคนอาจจะเกิดคำถามแล้วว่า ฉันใช้ AI ทำงานทุกวัน หรือว่าฉันอาจจะอยู่ในกลุ่ม AI Psychosis หรือเปล่านะ โดยทั่วไปการใช้ AI อย่างตระหนักรู้และเข้าใจว่ามันเป็นเพียงเครื่องมืออย่างหนึ่งเท่านั้น ไม่ได้มีความผิดปกติอะไร แต่ถ้าเจออาการหรือว่าคุณมีปัจจัยเสี่ยงต่อไปนี้ คุณอาจจะต้องมานั่งทบทวนถึงความสัมพันธ์ของคุณกับ AI แล้วล่ะ
- ผู้ที่มีความเปราะบางทางใจ : ผู้ที่มีภาวะซึมเศร้า วิตกกังวล หรือมีความเครียดสะสม การได้รับคำตอบที่เข้าข้างตัวเองจาก AI อาจไปกระตุ้นให้อาการทางจิตเดิมแย่ลง หรือสนับสนุนความคิดที่จะทำร้ายตัวเองได้
- ผู้ที่อยู่ภาวะโดดเดี่ยวทางสังคม : คนที่มีความโดดเดี่ยวและแยกตัวออกจากสังคม ก็มักจะขาดเพื่อนในชีวิตจริง เมื่อพวกเขาหันมาใช้ AI เป็นเพื่อน ก็จะยิ่งทำให้พวกเขาเข้ากับสังคมในโลกจริงได้ยาก
- ผู้ที่ใช้ AI เป็นเวลานนานจนขาดไม่ได้ : กลุ่มที่ให้ AI ตัดสินใจแทนทุกเรื่องในชีวิต ตั้งแต่เรื่องงานไปจนถึงเรื่องส่วนตัวมากเกินไป อาจทำให้สูญเสียความมั่นใจและการคิดวิเคราะห์ด้วยตัวเอง (Critical Thinking)
อย่างไรก็ตาม AI Psychosis ไม่ใช่เรื่องไกลตัว แต่เป็นผลมาจากที่ขาดความรุู้เท่าทันเทคโนโลยี ยิ่งพัฒนาไปไกล เราก็ยิ่งอยากใช้และอยากพึ่งพา ยิ่งสนทนาเราก็ยิ่งวางใจ ซึ่งปัจจุบันยังไม่มีเกณฑ์หรือข้อมูลที่ระบุว่าการใช้มากแค่ไหนถึงเรียกว่าผิดปกติ แต่เอาเป็นว่าถ้ามีสัญญาณที่ได้บอกไป คุณอาจมีความเสี่ยงก็ได้
ทางออกไม่ใช่คุณว่าต้องเลิกใช้เสมอไป แต่คือการใช้งานอย่าง “มีสติ” และหมั่นจำไว้เสมอว่า AI เป็นเพียงแค่เครื่องมือเท่านั้น ไม่ใช่สิ่งมีชีวิตหรือมีจิตใจ แม้ AI จะตอบได้ตรงใจเรา แต่ท้ายที่สุดเราก็ต้องหมั่นตรวจสอบข้อเท็จจริงด้วยตนเอง เพื่อไม่ให้เกิดภาวะ AI Psychosis และดึงเราออกจากโลกความเป็นจริง หรือถ้าคุณรู้สึกหมกมุ่นจนขาดมันไม่ได้ หรือรู้สึกทุกข์ที่ยึดติดกับ AI มากไป การไปพบผู้เชี่ยวชาญอาจช่วยให้คุณเข้าใจพฤติกรรมตัวเองได้มากขึ้น
