ห้องสมุดรัฐสภาสหรัฐฯ ได้นำภาพยนตร์สั้นเรื่อง Gugusse et l’Automate (1897) ผลงานของพ่อมดแห่งวงการหนังอย่าง จอร์จ เมลิเยส์ (George Méliès) กลับมามีชีวิตอีกครั้ง หลังจากที่ฟิล์มชุดนี้ ถูกเข้าใจว่าสาบสูญไปนานถึง 129 ปี โดยหนังเงียบเรื่องนี้มีความพิเศษตรงที่เป็นภาพยนตร์เรื่องแรกในประวัติศาสตร์ที่มี ‘หุ่นยนต์’ ปรากฏตัว
ต้องเล่าก่อนว่าในยุคที่การทำหนังยังเป็นแค่การตั้งกล้องถ่ายคนเดินไปมา หรือถ่ายรถไฟเข้าสถานี เมลิเยส์กลับมองเห็นภาพที่ต่างออกไป เขาคือผู้บุกเบิกการจัดฉากเพื่อเล่าเรื่องราวให้เป็นขั้นเป็นตอน และเป็นคนแรก ๆ ที่ให้กำเนิด ‘Special effects’
กล้องค้างเป็นเหตุสังเกตได้
ขณะที่เขากำลังถ่ายทำภาพบรรยากาศในปารีส กล้องเกิดค้างกะทันหัน ทำให้ภาพรถบัสที่เขากำลังถ่ายอยู่ ‘กลายร่าง’ เป็นรถขนศพในเฟรมถัดไป แทนที่จะทิ้งฟิล์มนั้น เขากลับนำเทคนิคนี้ไปต่อยอด ผสมผสานเข้ากับมายากลและการซ้อนภาพ จนเกิดเป็นหนังคลาสสิกหลายเรื่อง เช่น Le Voyage dans la Lune (1902)
ในยุคนั้นหุ่นยนต์ถูกมองว่าเป็นเพียง ‘สินค้าชั่วคราว’ ที่หนังฉายเสร็จแล้วก็ทิ้งไป ทำให้ผลงานล้ำค่าจำนวนมากหายไปกับกาลเวลา รวมถึงเรื่องที่เรากำลังพูดถึงกันด้วย
หุ่นยนต์ตัวแรก จากภาพจินตนาการสู่เรื่องจริง
ถ้าใครได้ดูคลิปสั้น ๆ ภายในหนังเงียบเรื่องนี้ ก็จะเห็นตัวละคร ‘กูกูส’ นำหุ่นยนต์เด็กชายออกมาโชว์ พร้อมกับมีป้าย PIERROT AUTOMATE ที่มีความหมายว่าหุ่นกลละครใบ้ เมื่อกูกูสเริ่มไขลาน หุ่นก็เริ่มขยับไม้ขยับมือและขยายร่างใหญ่จนเท่าตัวคน ก่อนจะเริ่มฟาดหัวกูกูสแบบไม่ยั้งมือ
โดยขอขยายความเรื่องคำว่า AUTOMATE หรือหุ่นกล ซึ่งเป็นคำที่มีการใช้มาอย่างยาวนาน ก่อนที่จะเกิดคำว่า Robot ที่มาจากคำในภาษาเช็กว่า Robota ซึ่งแปลว่า “ทาส” ที่ปรากฏครั้งแรกในบทละครเรื่อง R.U.R. (Rossum’s Universal Robots) ในปี 1920 โดย กาแร็ล ชาแป็ก (Karel Čapek) นักประพันธ์ชาวเช็ก
แม้ภาพเคลื่อนไหวสั้นกับเทคนิคการตัดต่อในสมัยนั้นที่เราได้ดูในยุคนี้ อาจดูเป็นเพียงอะไรที่ล้าหลังและไม่มีสาระอะไร แต่หากมาคิดถึงแนวคิดการนำเสนอ เราจะเห็นว่าผู้คนจินตนาการและไล่ตามความฝันถึงสิ่งประดิษฐ์ที่เคลื่อนไหวเองได้มานานแล้ว และนานกว่าที่หลายคนเคยคิดไว้
หุ่นยนต์ตัวแรกในตำนาน ‘ทาลอส’ (Talos)
ย้อนกลับไป 2,500 ปีก่อน ในตำนานกรีกโบราณ มนุษย์เริ่มจินตนาการถึงหุ่นยนต์ตัวแรกในชื่อ ทาลอส ยักษ์ทองเหลืองที่สร้างโดยเทพเฮเฟสตัส เพื่อทำหน้าที่เฝ้าเกาะครีต ยักษ์ตัวนี้มีเส้นเลือดเพียงเส้นเดียวที่บรรจุน้ำอมฤต ทำให้เจ้าทาลอสนี่นับเป็นแนวคิดแรกของโลกที่พูดถึง ‘หุ่นยนต์รักษาความปลอดภัย’
หุ่นยนต์ตัวแรกที่เคลื่อนที่ได้ นกพิราบไม้ของอาร์คีตัส
เมื่อ 400 ปีก่อนคริสตกาล อาร์คีตัส (Archytas) นักคณิตศาสตร์ชาวกรีก ได้สร้างนกพิราบไม้ที่สามารถ ‘บิน’ ได้จริงด้วยพลังงานไอน้ำ ถือเป็นเครื่องจักรกลอัตโนมัติ (Automata) ชิ้นแรก ๆ ที่พิสูจน์ว่ามนุษย์สามารถสร้างสิ่งของให้เคลื่อนที่ได้เองโดยไม่ต้องใช้แรงงานคนหรือสัตว์
หุ่นยนต์ฮิวแมนนอยด์ตัวแรก ‘อัศวินกลไกของ ดา วินชี’
ในปี 1495 เลโอนาร์โด ดา วินชี (Leonardo da Vinci) ได้ทิ้งแบบร่างอันน่าทึ่งของอัศวินเหล็กที่ภายในเต็มไปด้วยรอกและฟันเฟือง หุ่นตัวนี้สามารถนั่ง ยืน และขยับแขนไปมาได้เหมือนคนจริง ๆ ซึ่งถือเป็นต้นแบบของ ‘หุ่นยนต์รูปทรงมนุษย์’ (Humanoid) ตัวแรกที่โลกเคยบันทึกไว้
หุ่นยนต์ไฟฟ้าตัวแรก ‘Elektro’
ก้าวกระโดดมาสู่ยุคโมเดิร์นในปี 1937 Elektro คือหุ่นยนต์ตัวแรกที่ทำงานด้วยระบบไฟฟ้าและแผ่นเสียง ที่มีความสูงกว่า 2 เมตร พูดโต้ตอบได้ เดินได้ และที่โด่งดังที่สุดคือสามารถ ‘สูบบุหรี่’ โชว์ตัวในงาน World’s Fair จนกลายเป็นภาพจำของหุ่นยนต์ยุคบุกเบิก
ไม่มีใครรู้ว่าตั้งแต่เมื่อไหร่ที่วิวัฒนาการของหุ่นยนต์เข้ามาอยู่ในจินตนาการของมนุษย์ แต่เมลิเยส์ก็ได้พิสูจน์ให้เห็นว่า แม้จะผ่านไปกว่าศตวรรษ จินตนาการเรื่องเครื่องจักรที่มีชีวิต ก็ยังเป็นสิ่งที่มนุษย์หลงใหล เชื่อว่าหุ่นยนต์ทั้งหมดที่ทาง BT beartai เรียบเรียงมา ได้แสดงให้เห็นถึงต้นแบบและความคิดริเริ่มที่จะสร้างหุ่นยนต์ของมนุษย์ และอาจจะเป็นหนึ่งในแรงบรรดาลใจของหลาย ๆ ผู้ผลิตหุ่นยนต์ในยุคปัจจุบัน แม้เวลาจะผ่านไปนานมาก ๆ แล้วก็ตาม
