เหลืออีกแค่ 1 ! กับภารกิจตามล่าหาดวงจันทร์ดาวพฤหัสบดีที่หายไป

แม้ข้อมูล ภาพถ่าย และโปรแกรมช่วยวิเคราะห์จะเป็นของฟรีที่ประชาชนทั่วไปสามารถดาวน์โหลดนำไปใช้งานได้ แต่งานนี้ก็ไม่ใช่เรื่องง่าย แซม ดีน (Sam Deen) นักดาราศาสตร์สมัครเล่นอีกคนหนึ่งให้ความเห็นว่า กระบวนการค่อนข้างยุ่งยาก และการเข้าถึงข้อมูลก็ไม่ค่อยเป็นมิตรกับผู้ใช้งานเท่าไหร่ อย่างไรก็ตาม เป็นเรื่องที่ดีที่ทุกวันนี้มีกล้องโทรทรรศน์ขนาดใหญ่คอยถ่ายภาพ และบันทึกข้อมูลให้เราอยู่ทุกค่ำคืน 

“ปัจจุบัน มีคนใช้แหล่งข้อมูลน้อยมาก แต่จริง ๆ แล้วเรื่องนี้ เป็นเรื่องที่ใคร ๆ ก็ทำได้ หากทุ่มเทเวลาให้” ดีนกล่าว 

ในที่สุดก็พบ…

เมื่อวันที่ 6 ธันวาคม 2020 เคนเนตเริ่มมองหา ‘S/2003 J 23’ เพราะมันมีคาบการโคจรที่ดูเสถียรน้อยที่สุดในบรรดา 5 ดวงจันทร์ที่หายไป และภายใน 3 วัน เขาพบการสังเกตการณ์เพิ่มเติมที่เกิดขึ้นในช่วงเดือนมีนาคมจนถึงธันวาคม 2003 และอีกครั้งในเดือนกุมภาพันธ์ 2017  

ภาพของดวงจันทร์ S/2003 J 2 ที่หายไป มันมีค่าสว่างปรากฎ (appears at magnitude) อยู่ที่ 24.5 ซึ่งถือว่าสว่างน้อยมาก ๆ
ส่วนฉากหลังที่เป็นวงขาว ๆ คือกาแล็กซีต่าง ๆ
Credit: CFHT / OSSOS / B. Gladman

จากนั้น เขาจึงมุ่งไปหาเป้าหมายใหม่อีก 2 ดวง นั่นก็คือ ‘S/2003 J 2’ ดวงจันทร์ที่เคยเชื่อกันว่าเป็นดวงจันทร์ที่อยู่ห่างดาวพฤหัสบดีที่สุด และ ‘S/2003 J 12’ ดวงจันทร์บริวารที่เคยคิดกันว่า เป็นดวงที่อยู่ในสุด (Innermost) ที่มี ‘วงโคจรสวนทาง (Retrograde orbit)’ หรือ การโคจรรอบดาวเคราะห์ในทิศทางตรงกันข้ามกับทิศทางที่มันหมุนรอบตัวเอง 

แต่จากภาพที่เคนเนตค้นพบเผยให้เรารู้ว่า เส้นทางการโคจรของมันธรรมดากว่านั้นมาก ทำให้ดวงจันทร์ทั้ง 2 ดวงถูกจัดให้อยู่ในหมวดหมู่ อนันเก (Ananke group of retrograde moons) ที่รวบรวมดวงจันทร์ที่มีการโคจรแบบสวนทางรอบดาวพฤหัสบดี ด้วยระยะห่างระหว่าง 19.3 ถึง 22.7 Gm (1 Gm = 1,000,000 กิโลเมตร) ที่ความเอียงทำมุมประมาณ 150°

ต่อจากนั้น เขาใช้เวลาอีก 10 วัน ค้นพบดวงจันทร์ที่หายไปดวงที่ 4 ‘S/2003 J 4’ จากนั้นจึงรายงานผลไปที่ศูนย์ดาวเคราะห์ดวงเล็ก (Minor Planet Center)  


ภาพนี้แสดงวงโคจรของดวงจันทร์ที่หายไปเทียบกับเส้นทางวงโคจรใหม่ที่เคนเนตประมวลออกมา
ซึ่งมีความต่างกันเพียงเล็กน้อย แต่ก็นำมาสู่การค้นพบได้
Credit: Kenneth

สำหรับดวงจันทร์ดวงสุดท้ายนั้นยังคงไร้วี่แวว เคนเนตใช้เวลาสิบกว่าวัน ตรวจหา ‘S/2003 J 10’ จากภาพ  เขาพบเส้นทางของดวงจันทร์ที่กินระยะเวลา 2 เดือน ข้อมูลนี้ชี้ให้เห็นว่าดวงจันทร์นี้เป็นหนึ่งกลุ่มดวงจันทร์ Carme ขนาดเล็ก (Carme group คือกลุ่มของดวงจันทร์บริวารที่มีวงโคจรสวนทาง ซึ่งมีเส้นทางการโคจรแบบเดียวกับ Carme ดวงจันทร์บริวารของดาวพฤหัสบดีที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของกลุ่ม และเชื่อกันว่ามีต้นกำเนิดมาจากที่เดียวกัน) แต่ความไม่แน่นอนในวงโคจรของดวงจันทร์นั้น มากเกินกว่าที่จะคาดเดาได้ว่าตอนนี้ดวงจันทร์อยู่ที่ใด 

ในขณะเดียวกัน เชปพาร์ดเองก็ค้นพบ ‘S/2003 J’ และ ‘S/2003 J 23’ เช่นเดียวกัน แต่การรายงานผลของเขาตกค้างอยู่ในข้อตอนของศูนย์ดาวเคราะห์ดวงเล็ก เคนเนตจึงถือเป็นผู้ค้นพบก่อนในกรณีนี้

จุดแสงรำไรในห้วงอวกาศอันกว้างใหญ่

แม้จะพ่ายให้กับกระบวนการที่ล่าช้า แต่เชปพาร์ดก็ยอมรับว่าความพยายามของเคนเนตน่าประทับใจมาก “มันน่าประทับใจที่เคนเนตสามารถนำข้อมูลเก่ากว่ามาใช้ได้ เพราะภาพนั้นเลือนมาก และภาพจากปี 2001 ก็ไม่ดีเท่ากับภาพปี 2003”  


ภาพแอนิเมชันแสดงให้เห็นการเคลื่อนที่ของดวงจันทร์เล็กจิ๋วที่สังเกตได้ค่อนข้างยาก
Credit: CFHT / OSSOS / B. Gladman

ความพร่าเลือนไม่ใช่อุปสรรคเดียวของการตามหาดวงจันทร์ดวงจ้อยของดาวพฤหัสบดีเท่านั้น คาบการโคจรของพวกมันยังกว้างมาก ๆ บางดวงเคลื่อนที่ไปไกลถึง 0.35 AU (Astronomical unit – หน่วยวัดระยะทางดาราศาสตร์ 1 AU มีขนาดเท่ากับระยะห่างจากโลกถึงดวงอาทิตย์) หรือ 50 ล้านกิโลเมตรจากดาวพฤหัสบดี นั่นหมายความว่า เราต้องหาเจ้าดาวซึ่งเป็นจุดเล็ก ๆ นี่ในพื้นที่ที่กว้างใหญ่ไพศาลมาก ๆ ประหนึ่งหางมเข็มในมหาสมุทรเลยทีเดียว …ช่างน่านับถือความเพียรของเคนเนตจริง ๆ

(อ่านต่อหน้า 3 คลิกด้านล่างเลย)

เราใช้คุกกี้เพื่อพัฒนาประสิทธิภาพ และประสบการณ์ที่ดีในการใช้เว็บไซต์ของคุณ คุณสามารถศึกษารายละเอียดได้ที่ นโยบายความเป็นส่วนตัว และสามารถจัดการความเป็นส่วนตัวเองได้ของคุณได้เองโดยคลิกที่ ตั้งค่า

Privacy Preferences

คุณสามารถเลือกการตั้งค่าคุกกี้โดยเปิด/ปิด คุกกี้ในแต่ละประเภทได้ตามความต้องการ ยกเว้น คุกกี้ที่จำเป็น

อนุญาตทั้งหมด
Manage Consent Preferences
  • คุกกี้ที่จำเป็น
    Always Active

    ประเภทของคุกกี้มีความจำเป็นสำหรับการทำงานของเว็บไซต์ เพื่อให้คุณสามารถใช้ได้อย่างเป็นปกติ และเข้าชมเว็บไซต์ คุณไม่สามารถปิดการทำงานของคุกกี้นี้ในระบบเว็บไซต์ของเราได้

  • คุกกี้เพื่อการวิเคราะห์

    คุกกี้ประเภทนี้จะทำการเก็บข้อมูลการใช้งานเว็บไซต์ของคุณ เพื่อเป็นประโยชน์ในการวัดผล ปรับปรุง และพัฒนาประสบการณ์ที่ดีในการใช้งานเว็บไซต์ ถ้าหากท่านไม่ยินยอมให้เราใช้คุกกี้นี้ เราจะไม่สามารถวัดผล ปรังปรุงและพัฒนาเว็บไซต์ได้

บันทึก