วงการแพทย์คุ้นเคยกันดีกับการผ่าตัดในรูปแบบเปิดและการส่องกล้อง แต่นั่นกลับมีข้อจำกัดในหลายเรื่องทั้งความแม่นยำ ขนาดแผล การพักฟื้นในระยายาว ซึ่งเป็นผลข้างเคียงมาจากการผ่าตัดเดิม แต่ต่อมาเมื่อเทคโนโลยีทางการแพทย์ก้าวหน้า มีการนำเอาหุ่นยนต์เข้ามาช่วยในการผ่าตัด ทำให้ประสิทธิภาพในการผ่าตัดได้ผลลัพธ์ที่ดีขึ้น โดยเฉพาะในการผ่าตัดอวัยวะภายใน หรือโรคยากที่มีความซับซ้อนที่ยากต่อการผ่าตัดด้วยวิธีเดิม
bt ได้มีโอกาสเข้าร่วมเสวนาในหัวข้อ Robotic & Advanced Orthopedic Surgery – แห่งความร่วมมือสู่ความแม่นยำ : เส้นทางความสำเร็จ 1,000 เคสผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์จากหลากหลายสาขาวิชา ในงานประชุมวิชาการ BDMS ACADEMIC ANNUAL MEETING 2026 ซึ่งมีอาจารย์แพทย์ที่เชี่ยวชาญการผ่าตัดในหลากหลายสาขา ซึ่งหนึ่งในนั้นคือพาร์ท “Robotic Hepatectomy” (การผ่าตัดตับด้วยหุ่นยนต์) โดย ผศ. นพ. สุปรีชา อัสวกาญจน์ ศัลยแพทย์ผู้ชำนาญการผ่าตัดช่องท้อง ด้วยการส่องกล้องและหุ่นยนต์ช่วยผ่าตัด โรคเนื้องอก และมะเร็ง รวมถึงการปลูกถ่ายอวัยวะ การรักษาไส้เลื่อน และนิ่วในถุงน้ำดี
ย้อนกลับไปหลายสิบปีก่อน “ตับ” เคยเป็นอวัยวะที่อันตรายและมีความเสี่ยงสูงมากสำหรับศัลยแพทย์ จนกระทั่งความเข้าใจด้านกายวิภาคศาสตร์พัฒนาขึ้น แพทย์จึงพบว่าตับสามารถผ่าตัดได้หากมีความเข้าใจที่เพียงพอ นำไปสู่ยุคการผ่าตัดแบบเปิด
แม้การผ่าตัดผ่านกล้องในระยะแรกจะเป็นเรื่องยากและท้าทาย แต่ด้วยจินตนาการและเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง จึงได้รับการต่อยอดจนเกิดเป็น การผ่าตัดตับด้วยหุ่นยนต์ ในเวลาต่อมา
ปัจจุบัน การผ่าตัดตับด้วยหุ่นยนต์มีอัตราการเติบโตสูงขึ้นเรื่อย ๆ และเข้ามาทดแทนการผ่าตัดแบบเปิดและส่องกล้องในหลายกรณี โดยในต่างประเทศ เช่น ญี่ปุ่นและไต้หวัน ภาครัฐและรัฐบาลกลางได้ให้การสนับสนุนงบประมาณและค่าใช้จ่ายอย่างชัดเจนเพื่อประโยชน์สูงสุดของผู้ป่วย
สำหรับจุดเด่นของผ่าตัดด้วยหุ่นยนต์ ผศ. นพ. สุปรีชา ระบุว่าการผ่าตัดรููปแบบนี้มีภาพสามมิติที่คมชัด ช่วยให้กะระยะความลึกได้แม่นยำขึ้น ศัลยแพทย์เป็นผู้ควบคุมกล้องและอุปกรณ์ทั้งหมดด้วยตัวเอง เครื่องมือจำลองข้อมื้อมนุษย์ และมีระบบกรองความสั่น ทำให้ไม่ต้องกังวลเรื่องมือสั่น และยังช่วยลดอัตราการแปลงเป็นการผ่าตัดแบบเปิด ลดการเสียเลือด ทำให้ผู้ป่วยฟื้นตัวเร็ว เจ็บแผลน้อยกว่า
นอกจากนี้ ผศ. นพ. สุปรีชา ยังเปิดเคสตัวอย่างการผ่าตัด เคสผ่าตัดซ้ำในผู้ป่วยมะเร็งตับซ้ำ HCC ที่เคยผ่าตัดมาแล้ว ซึ่งในบริเวณขั้วตับเต็มไปด้วยพังผืด การใช้แขนกลหุ่นยนต์ช่วยในการดึง แหวก และเลาะพังผืดรอบเส้นเลือดใหญ่ รวมถึงการหนีบเส้นเลือดเพื่อห้ามเลือด ทำได้แม่นยำ ลดความเสี่ยงในการจิ้มโดนเส้นเลือดใหญ่
อีกหนึ่งเคสคือ การผ่าตัดตับส่วนหลัง เนื่องจากตำแหน่งอยู่ด้านหลังเข้าถึงยาก การใช้แขนกลหุ่นยนต์ช่วยให้ควบคุมทิศทาง เลาะเนื้อตับ และจัดการเส้นเลือดใหญ่ ได้แม่นยำและปลอดภัยกว่า
ปัจจุบันมีการใช้เทคนิค “Thump and Pack” ของศาสตราจารย์ยูทากะ อาเบะ (Prof. Yutaka Abe) โดยใช้อุปกรณ์เสริมอย่าง Sponge Suction (ผ้าก๊อซพันรอบท่อฟีด) ซึ่งทำหน้าที่ช่วยดูดน้ำและเคลียร์เนื้อเยื่อ ทำให้สามารถเลาะและควบคุมเส้นเลือดฝอยหรือเส้นเลือดดำตับได้ง่ายและปลอดภัยยิ่งขึ้น
อย่างไรก็ตามนี่คือความสำเร็จอีกก้าวของวงการแพทย์ในยุคปัจจุบันที่เทคโนโลยีหุ่นยนต์ช่วยขยายขีดจำกัดของแพทย์ให้สามารถผ่าตัดด้วยความแม่นยำระดับไมครอน ลดภาวะแทรกซ้อน และช่วยให้ผู้ป่วยฟื้นตัวกลับมามีคุณภาพชีวิตที่ดีได้อย่างรวดเร็ว ซึ่งในอนาคตเราอาจจะได้เห็นการนำหุ่นยนต์มาผ่าตัดอวัยวะสำคัญอื่น ๆ หรือการผ่าตัดที่เคยทำได้ยากเพิ่มมากขึ้นก็เป็นได้
