งานวิจัยใหม่พบว่าสมองของผู้ชายจะหดตัวเร็วกว่าผู้หญิงเมื่ออยู่ในวัยเดียวกัน แต่โรคอัลไซเมอร์กลับยังคงส่งผลกระทบต่อผู้หญิงมากกว่า ซึ่งงานวิจัยนี้มีเป้าหมายเพื่อหาว่าความแตกต่างระหว่างเพศมีผลต่อกระบวนการเสื่อมของสมองตามวัยในคนที่มีสุขภาพดีหรือไม่
โรคอัลไซเมอร์พบในผู้หญิงเกือบสองเท่า
องค์การอนามัยโลก (WHO) ระบุว่า ในปี 2021 ทั่วโลกมีผู้ป่วยอัลไซเมอร์ หรือภาวะสมองเสื่อม 57 ล้านคน และมีผู้ป่วยใหม่เกือบ 10 ล้านคนทุกปี แต่ถึงอย่างนั้นเพศกลับส่งผลกับอาการป่วยอย่างมีนัยสำคัญ เพราะโรคอัลไซเมอร์ (Alzheimer’s disease หรือ AD) พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายเกือบสองเท่า เมื่ออายุ 45 ปี ผู้หญิงมีความเสี่ยงที่จะเป็นโรคนี้ 1 ใน 5 เทียบกับผู้ชายที่มีความเสี่ยงคือ 1 ใน 10
ย้อนกลับไปหลายปีที่ผ่านมา นักวิทยาศาสตร์ต่างงุนงงกับความแตกต่างนี้ แต่การศึกษาใหม่ที่ตีพิมพ์ในวารสาร PNAS (Proceedings of the National Academy of Sciences) ชี้ว่าอาจไม่เป็นเช่นนั้น
จากการวิเคราะห์ภาพสแกนสมองกว่า 12,000 ภาพ จากผู้คนที่มีสุขภาพดีเกือบ 5,000 คน (อายุ 17-95 ปี) นักวิจัยพบว่า เมื่อเวลาผ่านไปสมองของผู้ชายมีการเสื่อมถอยที่เร็วกว่าในหลายส่วน โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้องกับความจำ การเคลื่อนไหว และการประมวลผลทางสายตา
ตัวอย่างเช่น “โพสต์เซ็นทรัล คอร์เทกซ์” (Postcentral cortex) ซึ่งเป็นส่วนของสมองที่ทำหน้าที่ประมวลผลความรู้สึกต่าง ๆ เช่น การสัมผัส ความเจ็บปวด และการรับรู้ตำแหน่งของร่างกาย พบว่าหดตัว 2.0% ต่อปีในผู้ชาย ซึ่งมากกว่า 2 เท่าในผู้หญิงที่เสื่อมในอัตรา 1.2% ต่อปี
ในทางกลับกัน ผู้หญิงแม้จะมีการขยายตัวของโพรงสมองที่เต็มไปด้วยของเหลว (Ventricles) ซึ่งเป็นสัญญาณของความชรา แต่โดยรวมแล้วมีการสูญเสียโครงสร้างของสมองน้อยกว่า
นอกจากนี้ ผู้ชายยังมีเปลือกสมองชั้นนอก (Cortex) บางลงตามอายุมากกว่า โดยเฉพาะในส่วน “พาราฮิปโปแคมปัส” (Parahippocampal) และ “ฟูซิฟอร์ม” (Fusiform) พวกเขายังมี การเสื่อมลงของโครงสร้างใต้เปลือกสมอง (Subcortical structures) ที่เด่นชัดกว่า อย่าง พูตาเมน (Putamen) ที่ใช้ควบคุมกล้ามเนื้อ และคอเดต (Caudate) ที่มีบทบาทสำคัญในการเรียนรู้ และ ความทรงจำ
ผลการศึกษานี้จึงชี้ว่า ความแตกต่างทางเพศในการเสื่อมถอยของสมองตามอายุ “ไม่น่าจะ” เป็นสาเหตุที่ทำให้ผู้หญิงถูกวินิจฉัยว่าเป็นอัลไซเมอร์สูงกว่าผู้ชาย
ผู้หญิงมักจะมีอายุยืนยาวกว่าผู้ชาย
นักวิทยาศาสตร์ได้ชี้ให้เห็นมานานแล้วว่าปัญหานี้เกิดจากหลายปัจจัยที่ซับซ้อน ไม่ว่าจะเป็นการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนหลังวัยหมดประจำเดือน, ความแตกต่างของระบบภูมิคุ้มกันและหลอดเลือด, ปัจจัยเสี่ยงทางพันธุกรรม เช่น ยีน APOE ε4 และเหตุผลง่าย ๆ ที่ว่าผู้หญิงมีอายุยืนกว่าผู้ชาย
ในปี 2021 อายุขัยเฉลี่ยของผู้หญิงคือ 73.8 ปี เทียบกับ 68.4 ปีของผู้ชาย นั่นทำให้ผู้หญิงจำนวนมากขึ้นมีชีวิตอยู่ถึงช่วงอายุที่ความเสี่ยงอัลไซเมอร์สูงที่สุด (มักพบในคนอายุเกิน 65 ปี)
ผลวิจัยนี้จึงชี้ชัดว่าเราอาจกำลังมองหาคำตอบผิดที่มาตลอด เพราะสาเหตุที่แท้จริงที่ผู้หญิงป่วยเป็นอัลไซเมอร์มากกว่า ไม่ได้อยู่ที่ ‘สมองที่หดตัว’ แต่อยู่ที่ความซับซ้อนทางชีววิทยา, ฮอร์โมน และการที่ผู้หญิงมีอายุยืนยาวกว่า ซึ่งเป็นโจทย์ใหญ่ที่วงการแพทย์ต้องเร่งไขความลับนี้ต่อไป
