เปิดปูม “ไวรัสฮันตา” พบติดจากสัตว์สู่คนครั้งแรกที่อาร์เจนตินา ก่อนสร้างความผวาครั้งใหญ่บนเรือสำราญ

กรณีของ “ไวรัสฮันตา” (Hantavirus) ที่แพร่ระบาดบนเรือสำราญ MV Hondius และพบผู้เสียชีวิต 3 ราย ได้กลายเป็นข่าวใหญ่ที่สุดในช่วงต้นเดือนพฤษภาคม 2026 ที่สะเทือนระบบสาธารณสุขทั่วโลก ล่าสุดจากข้อมูลพบว่าไวรัสนี้ไม่ใช่ไวรัสใหม่ โดยที่หลายคนอาจจะไม่เคยรู้ว่าต้นตอของไวรัสอยู่ในเอเชีย ก่อนจะไปสร้างความปั่นป่วนที่อาร์เจนตินามาแล้วเมื่อ 30 ปีก่อน และล่าสุดคือการกลับมาให้โลกสั่นผวาอีกครั้งบนเรือสำราญ

ไวรัสฮันตาต้นกำเนิดจาก “เกาหลีใต้”

“ไวรัสฮันตา” เป็นโรคติดต่อจากสัตว์สู่คนที่มีความรุนแรงและอันตรายถึงชีวิต โดยมีสัตว์ฟันแทะเป็นพาหะหลัก เชื้อก่อโรคนี้จัดอยู่ในวงศ์ Bunyaviridae และสกุล Hantavirus โดยชื่อของไวรัสได้มาจากแม่น้ำฮันตัน (Hantan River) ประเทศเกาหลีใต้ ซึ่งเป็นสถานที่ที่ถูกค้นพบครั้งแรกในปี ค.ศ. 1978

ต่อมาในปี 1993 ไวรัสฮันตาได้เดินทางมาสู่ทวีปอเมริกา เป็นที่รู้จักในชื่อกลุ่ม New World Hantaviruses ซึ่งส่งผลให้เกิดกลุ่มอาการโรคทางเดินหายใจจากเชื้อฮันตาไวรัส (Hantavirus Pulmonary Syndrome – HPS) ก่อนหน้านั้นไวรัสฮันตาถูกรู้จักในฐานะสาเหตุของโรคไข้เลือดออกที่มีกลุ่มอาการทางไต (Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome – HFRS) ในแถบยุโรปและเอเชียเท่านั้น ต่อมาได้มีการตรวจพบผู้ป่วยในอเมริกากลางและอเมริกาใต้ พร้อมทั้งระบุตัวไวรัสและสัตว์ฟันแทะที่เป็นพาหะในอาร์เจนตินา

โรคทางเดินหายใจจากเชื้อฮันตาไวรัสถูกกำหนดให้เป็นโรคที่ต้องแจ้งความในปี ค.ศ. 1995 และมีรายงานผ่านระบบเฝ้าระวังโรคที่ต้องแจ้งความระดับชาติ (NNDSS) ตั้งแต่นั้นมา โดยปี ค.ศ. 2020 มีรายงานผู้ติดเชื้อฮันตาไวรัสในสหรัฐฯ 833 ราย และมีอัตราการเสียชีวิต 35% 

จุดเปลี่ยนการแพร่ไวรัส ‘จากสัตว์สู่คน’ เป็น ‘คนสู่คน’

สถาบันสุขภาพแห่งชาติสหรัฐอเมริกา (National Institutes of Health) ได้รายงานกรณีศึกษาจำนวนมากของผู้ป่วยกลุ่มอาการระบบทางเดินหายใจจากไวรัสฮันตา (HPS) ในอาร์เจนตินา ซึ่งได้รับการยืนยันผลทางห้องปฏิบัติการตั้งแต่ปี 1995 ถึง 2008 พบผู้ป่วยทั้งหมด 710 ราย กระจายอยู่ใน 4 จาก 5 ภูมิภาคของอาร์เจนตินา 

เชื้อก่อโรค HPS ชนิดแรกที่ถูกอธิบายคือ ไวรัสแอนดีส (Andes virus – ANDV) หลังเกิดการระบาดในแถบปาตาโกเนีย (Patagonia) เมื่อปี 1995 ต่อมามีการรายงานผู้ป่วยใน 4 ภูมิภาค ได้แก่ ตะวันตกเฉียงเหนือ, ตะวันออกเฉียงเหนือ, ภาคกลาง และปาตาโกเนีย โดยพบสายพันธุ์ย่อยของ ANDV ถึง 6 สายพันธุ์ รวมถึงไวรัส Juquitiba (JUQV) และไวรัส Laguna Negra (LN)

เหตุการณ์การระบาดในปาตาโกเนีย อาร์เจนตินา ใน ค.ศ. 1995 เกิดจากคนงานในชนบทวัย 68 ปีที่ติดเชื้อได้ไปร่วมงานเลี้ยงวันเกิดในหมู่บ้านเล็ก ๆ แห่งหนึ่ง ส่งผลให้เชื้อแพร่กระจายและมีผู้เสียชีวิตถึง 11 ราย นำไปสู่การบันทึกหลักฐานทางวิทยาศาสตร์เป็นครั้งแรกว่า เชื้อฮันตาไวรัสสามารถแพร่จากคนสู่คนได้ ซึ่งก่อนหน้านั้นเชื่อกันว่าไวรัสชนิดนี้แพร่กระจายผ่านการสัมผัสกับสัตว์ฟันแทะเท่านั้น

ไวรัสฮันตาถือเป็นไวรัสอุบัติใหม่ ?

กรณีเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นจากไวรัสฮันตาถูกหยิบยกมาพูดถึงอีกครั้ง หลังจากมีผู้เสียชีวิต 3 รายจากไวรัสชนิดนี้บนเรือสำราญสัญชาติดัตช์ MV Hondius ซึ่งออกเดินทางจากอาร์เจนตินามุ่งหน้าไปยังเคปเวิร์ด (Cape Verde)

แม้จะยังไม่มีการยืนยันแน่ชัดว่าผู้โดยสารติดเชื้อได้อย่างไร แต่ทางองค์การอนามัยโลก (WHO) ได้ปฏิเสธอย่างชัดเจนแล้วว่านี่ไม่ใช่การแพร่ระบาดใหญ่ เพราะการติดเชื้อเกิดขึ้นก่อนการขึ้นเรือ 

อย่างไรก็ตาม แม้ไวรัสฮันตาจะถูกพบมาเป็นระยะเวลานาน ถ้านับตั้งแต่พบครั้งแรกเมื่อ ค.ศ. 1978 จนถึงปัจจุบัน นับเป็นเวลาถึง 48 ปีแล้ว แต่ไวรัสฮันตายังคงถูกจัดว่าเป็นไวรัสอุบัติใหม่ เนื่องจากความเกี่ยวข้องที่เพิ่มขึ้นในฐานะเชื้อก่อโรคในมนุษย์ ความย้อนแย้งของการแพร่ระบาดของฮันตาไวรัสในช่วงเวลาเดียวกับที่โลกยังไม่ลืมความรุนแรงของโควิด-19 

ในขณะนี้ทั่วโลกเร่งออกมาตรการป้องกันโรคอย่างเข้มงวด ประเทศไทยเองแม้ยังไม่พบรายงานผู้ติดเชื้อ แต่เบื้องต้นกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุขไทยได้สั่งการให้ด่านควบคุมโรคติดต่อระหว่างประเทศทุกแห่งติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด เพิ่มการเฝ้าระวังผู้เดินทางจากพื้นที่ที่มีรายงานโรค พร้อมประสานข้อมูลกับสายการบิน ท่าเรือ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างต่อเนื่อง รวมทั้งได้แจ้งเตือนหน่วยบริการสาธารณสุขทั่วประเทศให้เพิ่มการคัดกรองและสอบสวนโรคในผู้ป่วยที่มีอาการเข้าได้กับโรค โดยเฉพาะผู้ที่มีประวัติสัมผัสสัตว์ฟันแทะ หรือเดินทางกลับจากพื้นที่เสี่ยงแล้ว