ที่ผ่านมา การงอกอวัยวะใหม่ ทั้งนิ้ว แขน ขา หรือแม้แต่สมอง ดูเหมือนจะเป็นความสามารถตามธรรมชาติที่มีแค่ในสัตว์บางชนิด อย่างซาลาแมนเดอร์ ดาวทะเล รวมถึงหมาน้ำ (Axolotl) เท่านั้น ในขณะที่สัตว์ส่วนใหญ่ รวมถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมอย่างมนุษย์เราต้องยอมรับการสูญเสียอวัยวะอย่างถาวรมาตลอด
แต่จากข้อมูลล่าสุด มนุษย์อาจไม่ได้ถูกตัดสิทธิ์ในความสามารถนี้ไปซะทีเดียว เพราะจริง ๆ แล้วเราอาจจะแค่ยังหาวิธีเปิดสวิตช์มันไม่เจอ ? งานวิจัยล่าสุดจากทีมมหาวิทยาลัยเทกซัสเอแอนด์เอ็ม (Texas A&M University) พบว่าระบบเยียวยาบาดแผลในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม สามารถถูกกระตุ้นให้สร้าง ‘โครงสร้างกระดูก’ ที่สูญเสียไปขึ้นมาใหม่ได้ ถึงผลลัพธ์ในการทดลองกับหนูจะยังไม่เพอร์เฟกต์ 100% แต่นี่คือก้าวสำคัญที่ทำให้เราเข้าใจระบบฟื้นฟูร่างกายตัวเองได้ลึกซึ้งขึ้น
เคน มูเนโอกะ (Ken Muneoka) นักชีววิทยาด้านพัฒนาการจากทีมวิจัย เผยว่า “เราควรเริ่มหันมาโฟกัสการใช้สัญญาณทางเคมีเหล่านี้ในกระบวนการรักษาแผล เพราะแค่เราเปลี่ยนกลไกการตอบสนองของร่างกายนิดหน่อยเพื่อลดการเกิดแผลเป็น มันก็สร้างประโยชน์ได้มหาศาลแล้ว”
ทางแยกของบาดแผล ‘แผลเป็น’ หรือ ‘งอกใหม่’ ?
ปกติแล้วถ้าเวลาเนื้อเยื่อเราฉีกขาด ร่างกายจะเปิดโหมดซ่อมแซมฉุกเฉินทันที เกล็ดเลือดจะสร้างลิ่มเลือด เม็ดเลือดขาวก็จะรีบมาเคลียร์เซลล์ที่ตาย และร่างกายจะส่งสัญญาณเรียกเซลล์ที่ชื่อ ‘ไฟโบรบลาสต์’ (Fibroblasts) เข้ามาจัดการ
เซลล์พวกนี้จะรีบปิดแผลให้ไวที่สุดเพื่อกันเชื้อโรค โดยดึงคอลลาเจนมาสานกันจนแน่น แต่ข้อเสียคือ ร่างกายต้องยอมทิ้งความสามารถในการ ‘งอกใหม่’ แล้วเปลี่ยนไปสร้าง ‘แผลเป็น’ ทิ้งไว้แทน ในขณะที่สัตว์ที่มีความสามารถในงอกอวัยวะใหม่ ใช้การสร้างกลุ่มเซลล์ที่พร้อมโตไปเป็นอวัยวะใหม่ หรือที่เรียกกันว่า ‘บลาสทีมา’ (Blastema)
เปรียบเทียบง่าย ๆ คือ พอเกิดแผลปุ๊บ เซลล์ไฟโบรบลาสต์เหมือนวิ่งมาเจอทางแยกที่ต้องเลือกว่าจะสร้าง ‘แผลเป็น’ หรือ ‘บลาสทีมา’ เป้าหมายของงานวิจัยนี้ ก็คือการเข้าไปเปลี่ยนพฤติกรรมของเซลล์ไฟโบรบลาสต์ตรงปากแผล เพื่อบังคับให้มันเลี้ยวไปเลือกเส้นทางการสร้างอวัยวะใหม่แทนที่จะทิ้งแผลเป็นไว้นั่นเอง
กระตุ้นการงอกใหม่ด้วยโปรตีนพิเศษ
ทีมวิจัยได้ทดลองเอาโปรตีนกระตุ้นการเจริญเติบโต Fibroblast Growth Factor 2 (FGF2) ไปทาบริเวณตอของนิ้วหนูที่ถูกตัดออกไป และผลลัพธ์ก็ทำเอาว้าวซ่าสุด ๆ เพราะร่างกายหนูเริ่มสร้างเนื้อเยื่อคล้าย ‘บลาสทีมา’ ขึ้นมาจริง ๆ
แม้มันจะยังไม่โตไปเป็นผิวหนังหรือกระดูกแบบสมบูรณ์ แต่มันก็พิสูจน์แล้วว่ากระบวนการงอกใหม่ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมไม่ได้ถูกปิดตายสนิท เพียงแต่ต้องเข้าใจสูตรเคมีเฉพาะตัว
สเตปต่อมา ทีมวิจัยได้เติมโปรตีนกระตุ้นการสร้างกระดูกอย่าง Bone Morphogenetic Protein 2 (BMP2) เข้าไป ทีนี้บลาสทีมาก็ถูกบังคับให้เริ่มสร้างชิ้นส่วนกระดูก ข้อ และเส้นเอ็นขึ้นมาใหม่
ถึงแม้ชิ้นส่วนเหล่านี้จะยังประกอบกันเป็นนิ้วที่ใช้งานแบบหนึ่งร้อยเปอร์เซ็นต์ไม่ได้ เพราะการสร้างอวัยวะจริงต้องอาศัยกลไกที่ซับซ้อนกว่านั้นมาก แต่นี่ก็ถือว่าเป็นสัญญาณที่ดี ที่บ่งบอกว่าเนื้อเยื่อธรรมดาก็อาจแปลงร่างเป็นโครงสร้างเซลล์และงอกใหม่ได้
สุดท้ายงานวิจัยชิ้นนี้อาจจะยังไม่ถึงขั้นทำให้มนุษย์ แขนขาดปุ๊บ งอกได้ใหม่ปั๊บเหมือนในหนัง แต่มันก็เป็นหนึ่งในจิกซอว์ชิ้นสำคัญที่จะพลิกโฉมวงการการแพทย์ สำหรับลดการเกิดแผลเป็น และช่วยฟื้นฟูอวัยวะที่บาดเจ็บหนักให้กลับมาใช้งานได้ดีขึ้นในอนาคต
