ยุโรปร้อนจัด ยอดใช้แอร์พุ่ง ส่งผลต่อโลกอย่างไรในระยะยาว ?

ประเทศไทยเราเคยชินกับอากาศร้อนเป็นทุนเดิม แม้ปรอทจะพุ่งไปถึง 40 องศาเซลเซียส คนไทยก็ยังสู้ไหว เผลอ ๆ รู้สึกชินไปแล้ว เพราะบ้านเราเป็นเมืองร้อน แต่สำหรับประเทศในแถบยุโรปอย่างอังกฤษ ฝรั่งเศส หรือเยอรมนี และอีกหลายประเทศแถบนั้น หากต้องเจออุณหภูมิเดือดเบอร์นี้ถือเป็นเรื่องใหญ่มาก จนนำไปสู่ปรากฏการณ์ที่ไม่เคยเกิดขึ้นมาก่อน ไม่ว่าจะเป็นยางในรางรถไฟละลายจากความร้อนจัดในเยอรมนี รัฐบาลต้องพ่นละอองน้ำในที่สาธารณะเพื่อช่วยระบายความร้อน หรืออย่างในปารีส เจ้าหน้าที่ถึงขั้นสั่งห้ามดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์แบบซื้อกลับบ้านในที่สาธารณะ และยกเลิกการเดินขบวนไพร์ด (Pride March) เพื่อลดภาระของหน่วยบริการฉุกเฉินที่กำลังทำงานอย่างหนัก

ข้อมูลประเมินจากองค์การอุตุนิยมวิทยาโลก (WMO) และบริการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศโคเปอร์นิคัส (Copernicus) ระบุว่า ยุโรปเป็นทวีปที่อุณหภูมิพุ่งสูงขึ้นเร็วที่สุดในโลก โดยร้อนขึ้นเกือบสองเท่าของอัตราเฉลี่ยทั่วโลก !

พอวิกฤตความร้อนรุนแรงขึ้น ทางออกแรกที่ทุกคนนึกถึงคือการเปิดแอร์ แต่รู้ไหมว่าการที่ประชากรในยุโรปพากันแห่ติดตั้งและเปิดแอร์ในช่วงหน้าร้อน นอกจากจะมีค่าใช้จ่ายที่สูงลิ่วแล้ว ยังส่งผลกระทบต่อโลกอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ คำถามคือ เมื่อประเทศที่ขึ้นชื่อว่าเมืองหนาว ต้องมาเปิดแอร์และใช้ไฟฟ้าอย่างหนักหน่วง จะส่งผลอะไรต่อโลกของเรา ?

โครงสร้างและระบบในเมืองหนาว ไม่ได้สร้างมาเพื่อระบายความร้อน

ประเด็นแรกคือโครงสร้างของยุโรปไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อระบายความร้อน ตึกและบ้านเรือนในยุโรปส่วนใหญ่ถูกออกแบบมาตั้งแต่ยุคอดีตเพื่อ ‘กักเก็บความร้อน’ (Insulation) เอาไว้ต่อสู้กับความหนาว รวมถึงตึกหรือบ้านที่ตั้งใจสร้างหน้าต่างบานใหญ่จำนวนมากเพื่อเปิดรับแดดอุ่น ๆ ในช่วงหน้าหนาว ซึ่งมีโอกาสกลายเป็นเรือนกระจกที่ร้อนอบอ้าวแทนในช่วงนี้ ดังนั้น เมื่อเจออากาศร้อน ตึกเหล่านี้จะอมความร้อนไว้หนาแน่นมาก

พอคนพยายามติดแอร์ในตึกประเภทนี้ แอร์จะต้องทำงานหนักกว่าปกติมหาศาลเพื่อสู้กับความร้อนที่สะสมอยู่ในกำแพงอิฐและกระจกหนา ๆ ผลคือมันจะสูบพลังงานไฟฟ้ามากกว่าการเปิดแอร์ในบ้านแถบเขตร้อนชื้นที่เน้นความโปร่งโล่งเสียอีก ที่สำคัญระบบโครงข่ายไฟฟ้าไม่ได้ถูกออกแบบมารองรับการเปิดแอร์ปริมาณมาก เพราะในยุโรป โครงข่ายไฟฟ้าของเขาถูกออกแบบมาเพื่อรองรับการใช้ฮีตเตอร์ในหน้าหนาวเป็นหลัก

เปิดแอร์ในตึกที่เก็บความร้อน = หายนะต่อสภาพแวดล้อม ?

สำนักงานพลังงานระหว่างประเทศ (IEA) ประเมินว่า ระบบทำความเย็นกินพลังงานราว 7% ของความต้องการไฟฟ้าทั่วโลก นอกจากนี้ยังมีข้อมูลจาก Eurostat ของคณะกรรมาธิการยุโรป ซึ่งแสดงให้เห็นว่า พลังงานที่ใช้ในการทำความเย็นอาคารทั่วยุโรปพุ่งสูงขึ้นกว่า 15% เมื่อเทียบกับปีก่อนหน้า สวนทางกับพลังงานที่ใช้ทำความร้อนที่ลดลง

อย่างไรก็ตาม ผลกระทบต่อสภาพภูมิอากาศจากเครื่องปรับอากาศนั้น ขึ้นอยู่กับแหล่งพลังงานที่นำมาใช้ขับเคลื่อนเป็นหลัก ตัวอย่างเช่น ฝรั่งเศสพึ่งพาพลังงานไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เกือบ 70% ดังนั้น การเปิดแอร์ที่นั่นจึงสร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมน้อยมาก เมื่อเทียบกับการเปิดแอร์ในพื้นที่ที่ยังต้องพึ่งพาพลังงานไฟฟ้าจากเชื้อเพลิงฟอสซิล

สถาบันวิจัย CIRED ของฝรั่งเศส พบว่าเครื่องปรับอากาศส่งผลให้สภาพอากาศบนท้องถนนแย่ลง โดยแบบจำลองในพื้นที่ปารีสพบว่าโดยเฉลี่ยแล้ว ระยะเวลาที่ผู้คนต้องเผชิญกับสภาวะเครียดจากความร้อนสูงบนท้องถนนเพิ่มขึ้นประมาณ 20 นาทีต่อวันเนื่องจากการใช้แอร์

นอกจากนี้ยังมีรายงานเพิ่มเติมว่า แบบจำลองล่าสุดของ CIRED ในย่านที่อยู่อาศัยหนาแน่นของเมืองลียง พบว่าการติดตั้งแอร์บริเวณผนังตึกเพียงอย่างเดียว ทำให้อุณหภูมิภายนอกอาคารในท้องถิ่นพุ่งสูงขึ้นได้มากถึง 1.75 องศาเซลเซียส

แอร์ในยุโรปราคาแรง แพงตั้งแต่ค่าติดตั้ง

พอพูดถึงประเด็นการติดแอร์ในยุโรป ก็ต้องบอกว่ามันได้กลายเป็นปัญหาใหญ่ของหลาย ๆ ครัวเรือนด้วยเหมือนกัน เพราะต้องใช้เงินสูงในการติดตั้ง เนื่องจากแอร์ระบบแยกส่วน (Split Type) ทั่วไป จำเป็นต้องมีคอมเพรสเซอร์ติดตั้งไว้นอกอาคาร ซึ่งมักจะยึดโบลต์ติดกับตัวผนังตึก ทว่าตามเมืองต่าง ๆ ในยุโรป เงื่อนไขข้อนี้กลับต้องไปติดหล่มกฎระเบียบอันยิบย่อยเรื่องการอนุรักษ์อาคารและทัศนียภาพของเมือง (ต่างจากไทยที่ติดตั้งได้เลยไม่มีกฎเรื่องการบดบังทัศนียภาพ)

และต่อให้เรื่องใบอนุญาตจะไม่ใช่ปัญหา เรื่องราคาก็อาจกลายเป็นอุปสรรคชิ้นใหญ่แทน โดย Midea ผู้ผลิตสัญชาติจีนให้ข้อมูลกับ CNN ว่า ค่าติดตั้งแอร์ในยุโรปอาจสูงเกิน 1,000 ยูโร (ประมาณ 36,000-40,000 บาท) ซึ่งเป็นตัวเลขที่เกินงบประมาณของหลาย ๆ ครอบครัวไปมาก

สรุปว่าเปิดแอร์มากขึ้นในยุโรป ส่งผลต่อโลกอย่างไร ?

‘เครื่องปรับอากาศ’ หรือแอร์ ไม่ได้มีหน้าที่ทำลายความร้อน มันเพียงแค่ย้ายความร้อนจากในห้องออกไปพ่นทิ้งไว้ข้างนอก เมื่อทวีปที่เคยขึ้นชื่อว่าเป็นเมืองหนาวอย่างยุโรป กำลังเผชิญอัตราการร้อนขึ้นเร็วที่สุดในโลกจนต้องหันมาเปิดแอร์ มันย่อมสร้างผลกระทบตามมาอย่างแน่นอน

• สารทำความเย็นรั่ว สะเทือนหนักถึงก๊าซเรือนกระจก : การแห่ติดตั้งแอร์ใหม่อย่างรวดเร็วท่ามกลางกฎระเบียบที่เข้มงวดและซับซ้อน อาจนำไปสู่การติดตั้งที่ไม่ได้มาตรฐาน ซึ่งความน่ากลัวอยู่ตรงที่ ‘สารทำความเย็น’ (HFCs) ในเครื่องปรับอากาศ หากเกิดการรั่วไหลสู่ชั้นบรรยากาศ สารเหล่านี้มีประสิทธิภาพในการกักเก็บความร้อนและทำลายโลกสูงกว่าก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์จากท่อไอเสียรถยนต์เป็นหลักร้อยเท่าพันเท่า
• โครงข่ายไฟฟ้าล่ม : ระบบโครงข่ายไฟฟ้าของยุโรปไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับการเปิดแอร์กระหน่ำพร้อมกันในหน้าร้อน เมื่อความต้องการใช้ไฟฟ้าพุ่งสูงขึ้นเฉียบพลันจนระบบรับไม่ไหว พลังงานสะอาดที่ยุโรปพยายามผลักดันอาจจ่ายไฟไม่ทันการณ์ ผลคือหลายประเทศอาจต้องปลุกชีพโรงไฟฟ้าถ่านหินหรือก๊าซธรรมชาติเก่า ๆ ให้กลับมาเร่งเดินเครื่องเพื่อป้องกันไม่ให้ไฟดับทั้งทวีป ยอดปล่อยก๊าซคาร์บอนฯ ของโลกจึงพุ่งสูงขึ้นสวนทางกับเป้าหมายโลกยั่งยืนที่ตั้งใจทำกันมา
• สงครามพลังงาน ที่ส่งผลยาวเป็นลูกโซ่ : เมื่อกลุ่มประเทศยักษ์ใหญ่ในยุโรปที่มีกำลังซื้อสูง ต้องปรับเปลี่ยนวิถีชีวิตมาแย่งชิงทรัพยากรพลังงานและแก๊สธรรมชาติในตลาดโลกเพื่อนำมาผลิตไฟฟ้าเพิ่มในฤดูร้อน มันจะดึงให้ราคาพลังงานทั่วโลกพุ่งสูงขึ้นตามกลไกตลาด ผลกระทบที่ย้อนแย้งนี้จะตกไปอยู่ที่ประเทศกำลังพัฒนาหรือประเทศยากจนที่ต้องแบกรับภาระค่าไฟที่แพงขึ้นตามไปด้วย

ทางออกที่เหมาะสมที่สุด ?

ทางออกที่ดูเหมือนจะเหมาะสมที่สุดคือการพยายามเพิ่มพื้นที่สีเขียว หรือมุ่งเน้นการออกแบบโครงสร้างสถาปัตยกรรมให้เหมาะสมกับสภาพอากาศ ตลอดจนการติดตั้งฉนวนกันความร้อน และระบบระบายอากาศ ซึ่งควรมีการปรึกษาหารือกันในแผนพัฒนาเมืองมากขึ้น

ซึ่งนอกจากยุโรปแล้ว หลาย ๆ ประเทศทั่วโลกก็น่าจะต้องหันมาจริงจังเรื่องสิ่งแวดล้อมมากขึ้นหลายเท่าตัว เพราะปัญหานี้เกิดจากการที่มนุษย์เราปล่อยให้โลกร้อนขึ้น จนนำไปสู่หายนะความร้อนอย่างที่เห็นในบทความนี้