ย้อนรอยไฟล์ GIF ก่อนจะกลายเป็นมีมให้ใช้ในทุกวันนี้ ผ่านอะไรมาบ้าง ?

ไฟล์ภาพ GIF (ออกเสียงว่า ‘จิฟ’) ที่ขยับดุ๊กดิ๊ก กว่าจะมาเป็นไฟล์ที่เราเอาไว้ใช้เล่นมีมกันได้ในปัจจุบัน เชื่อไหมว่าเคยผ่านการฟ้องร้องมาด้วย ?

ในปัจจุบันไฟล์ GIF นั้นนิยมเอามาใช้เป็นมีมเพื่อแสดงรีแอกชันเวลาคอมเมนต์บนแพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียต่าง ๆ ก็จริง แต่ถ้าจะให้ได้เข้าใจทุกอย่างตั้งแต่ต้น เราต้องรู้ที่มาที่ไปว่าไฟล์ GIF ถูกสร้างมาเพื่ออะไร ความนิยมมันเริ่มจากตรงไหน แล้วไปทำท่าไหนถึงโดนฟ้องได้  BT Source Code บทความนี้แบไต๋ทุกข้อสงสัยให้คุณแล้ว

GIF คืออะไร ? 

GIF หรือ Graphics Interchange Format คือไฟล์รูปภาพชนิดหนึ่งที่มักใช้แสดงภาพเคลื่อนไหวสั้น ๆ แบบวนซ้ำได้ ตัวไฟล์ถูกออกแบบมาสำหรับการแสดงผลบนอินเทอร์เน็ตในช่วงยุคบุกเบิก เพราะตัวไฟล์มีขนาดเล็กแต่สามารถเก็บสีได้ 8 บิตต่อพิกเซล ทำให้แสดงสีได้สูงสุด 256 สี

GIF ตัวแรกในปี 1987 

หลายคนอาจจะคุ้นตากันกับ ‘Flying Airplane’ ไฟล์ GIF ที่ถูกสร้างครั้งแรกในเดือนมิถุนายน ปี 1987 โดยนักวิทยาศาสตร์คอมพิวเตอร์ สตีฟ วิลไฮต์ (Steve Wilhite) และทีมที่บริษัทชื่อ CompuServe ซึ่งเป็นบริษัทเทคโนโลยีสหรัฐฯ 

ในยุคที่อินเทอร์เน็ตยังช้ามาก ๆ CompuServe ได้ให้กำเนิดไฟล์รูปแบบนี้ขึ้นมาเพื่อทลายข้อจำกัดในการดาวน์โหลดรูปภาพขนาดใหญ่ และมาแทนที่ภาพขาวดำแบบเดิมด้วยสีสันที่สดใสกว่าเดิม ซึ่งเทคนิคที่ใช้ในการบีบอัดก็คือเทคนิค LZW (Lempel-Ziv-Welch) จะได้ไฟล์ขนาดเล็กกว่าฟอร์แมต PCX จึงสามารถส่งภาพผ่านโมเด็มได้

GIF รุ่นเก๋าอย่าง 87a (เน้นแสดงภาพแบบนิ่ง) และ 89 (พื้นหลังโปร่งใส ภาพเคลื่อนไหวได้) คือตัวรันวงการเว็บไซต์รุ่นแรกเคียงคู่กับไฟล์ XBM จนกระทั่งปี 1995 จุดเปลี่ยนสำคัญก็เกิดขึ้น เมื่อเบราว์เซอร์ Netscape Navigator ทำให้ GIF สามารถ ‘วนลูป’ ได้ไม่รู้จบ จนกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ไม่มีใครเหมือน

GIF โดนฟ้อง ? 

แต่ประวัติยังไม่จบแค่นี้ เพราะกว่าที่เราจะได้ใช้ไฟล์ GIF ฟรี ๆ กันอย่างทุกวันนี้ เขาผ่านการโดนฟ้องมาแล้วนะ แต่การโดนฟ้องนี้ก็ก่อให้เกิดสกุลไฟล์ใหม่อย่าง ‘PNG’ (Portable Network Graphics) ด้วย

มันเริ่มจากปี 1994 ที่บริษัท Unisys และ CompuServe ประกาศว่าจะเริ่มเก็บค่าลิขสิทธิ์จากซอฟต์แวร์ที่ใช้ GIF ทำให้เกิดกระแสต่อต้านอย่างหนัก จนมีการรณรงค์ ‘Burn All GIFs’ เพื่อเลิกใช้ไฟล์ชนิดนี้ ซึ่งสร้างความโกลาหลไปทั้งวงการ เพราะเหล่านักพัฒนาและเจ้าของเว็บไซต์เสี่ยงที่จะถูกฟ้อง

ทำให้เป็นจุดกำเนิดที่มาของไฟล์ PNG ที่เป็นไฟล์จัดเก็บภาพประสิทธิภาพดี สามารถเก็บภาพคุณภาพต่ำ และ ‘ไม่มีค่าลิขสิทธิ์’ ทั้งนี้ดราม่าเรื่องการฟ้องร้องและค่าลิขสิทธิ์ลากยาวมานับสิบปี จนกระทั่งสิทธิบัตรของ Unisys เริ่มทยอยหมดอายุลงในช่วงปี 2003 – 2004 ทั่วโลก ทำให้ไฟล์ GIF กลายเป็น Public Domain และทุกคนก็กลับมาใช้ไฟล์ GIF ฟรี โดยไม่มีการฟ้องอีกต่อไป 

สุดท้ายแล้ว ไฟล์ GIF ก็ได้กลายเป็นไฟล์คลาสสิกนี้ยังคงข้ามกาลเวลามาถึงปัจจุบัน เมื่อยักษ์ใหญ่โซเชียลมีเดียอย่าง Facebook (2015) และ Instagram (2018) ต่างพากันเปิดประตูรับ GIF เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการสื่อสาร ทำให้ไฟล์ภาพอายุหลายสิบปีนี้ยังคงมีชีวิตชีวาในทุกแชตของเรา