เชื่อว่าตอนนี้ทุกคนคงเห็นกันจนล้นฟีด ไถไปกี่แอปฯ ก็เจอแต่วิดีโอเล่น ‘สกุชชี่’ (Squishy) นุ่มนิ่ม บีบเพลิน คลายเครียด ที่ฮิตกันทั่วบ้านทั่วเมือง แต่รู้หรือไม่ว่าเบื้องหลังความน่ารัก สีสันสดใส และสัมผัสที่เด้งสู้มือนี้ มีเรื่องราวของเคมีภัณฑ์และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่น่าตกใจซ่อนอยู่ เพราะของเล่นชิ้นเล็ก ๆ ที่เราอาจเล่นเบื่อในไม่กี่วัน อาจกลายเป็นขยะที่ตกค้างอยู่บนโลกของเราไปอีกนับพันปี
BT beartai จะพาทุกคนไปดูข้อมูลกันว่า เพราะอะไรที่สกุชชี่สุดคิวต์แบบนี้ถึงได้มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้มหาศาล
เบื้องหลังความนุ่ม สกุชชี่ทำมาจากอะไร ?
ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจก่อนว่าสกุชชี่พวกนี้ส่วนใหญ่ทำมาจากอะไร และทำไมถึงได้เด้งสู้มือเวลาบีบจับ ความลับที่ทำให้สกุชชี่บีบแล้วคืนตัวได้ดี (Slow rising) มาจากการผสมผสานทางเคมีที่ซับซ้อน ส่วนประกอบหลักของสกุชชี่คือ ‘โพลียูรีเทนโฟม’ Polyurethane foam หรือ PU foam ซึ่งเป็นพลาสติกสังเคราะห์ที่เกิดจากปฏิกิริยาเคมีของสารประกอบหลัก 2 ชนิด ได้แก่
- โพลีออล (Polyol) : สารตั้งต้นที่ให้ความยืดหยุ่นและความนุ่ม
- ไดไอโซไซยาเนต (Diisocyanate) : สารทำปฏิกิริยาที่ทำให้เกิดโครงสร้างพลาสติกและฟองอากาศ
เมื่อนำสารเคมีทั้งสองชนิดมาผสมกัน จะเกิดปฏิกิริยาฟูตัว (Foaming) สร้างโครงสร้างแบบฟองน้ำที่มีอากาศแทรกอยู่ภายในจำนวนมาก นี่คือสาเหตุที่ทำให้สกุชชี่ยุบตัวเมื่อถูกบีบ และค่อย ๆ ดูดอากาศกลับเข้าไปเพื่อคืนรูปเดิม นอกจากนี้ ผู้ผลิตยังมักเติมสีสังเคราะห์และน้ำหอมเพื่อเพิ่มความน่าสนใจให้กับตัวสินค้า
โพลียูรีเทน เป็นวัสดุกลุ่มเดียวกับที่ใช้ในอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ เช่น การทำเบาะรถยนต์ ฉนวนกันความร้อน เฟอร์นิเจอร์ หรือที่นอน ซึ่งถูกออกแบบมาให้ทนทานต่อแรงกระแทกและการฉีกขาดสูงมาก
ทำไมสกุชชี่อาจใช้เวลาย่อยสลายนานถึง 1,500 ปี ?
ปัญหาหลักของโพลียูรีเทนคือพันธะทางเคมีที่จับตัวกันแน่นหนามาก จุลินทรีย์ในธรรมชาติไม่สามารถย่อยสลายได้ง่าย ๆ หากปล่อยทิ้งไว้ตามธรรมชาติอาจต้องใช้เวลา 400 ถึง 500 ปี
แต่ในความเป็นจริง เมื่อสกุชชี่ถูกทิ้งเป็นขยะและไปจบลงที่หลุมฝังกลบ มันจะถูกทับถมอยู่ใต้กองขยะมหึมา ทำให้ขาดปัจจัยสำคัญที่จะช่วยเร่งกระบวนการแตกตัว ทั้งรังสี UV และออกซิเจน ตามหลักวิทยาศาสตร์สิ่งแวดล้อม หลุมฝังกลบสมัยใหม่ถูกออกแบบมาให้ปิดทึบเพื่อป้องกันมลพิษรั่วไหล ทำให้ขยะด้านล่างอยู่ในสภาวะขาดออกซิเจน
เมื่ออยู่ในสภาพแวดล้อมแบบปิดที่ไม่มีทั้งแสงแดดและอากาศคอยช่วยย่อยสลาย ขยะโพลียูรีเทนโฟมที่โดยปกติก็ย่อยสลายยากอยู่แล้ว จึงถูกชะลอกระบวนการเสื่อมสภาพไปโดยปริยาย ข้อมูลอ้างอิงจากหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมระดับโลกอย่าง EPA รวมถึงทีมนักวิจัยด้านวัสดุศาสตร์ ได้ประเมินในเชิงทฤษฎีว่า อายุขัยของพลาสติกกลุ่มนี้อาจถูกยืดออกไปยาวนานถึง 1,000-1,500 ปี หรือพูดง่าย ๆ คือมันอาจตกค้างอยู่ในหลุมฝังกลบไปแทบจะตลอดกาลเลยทีเดียว
ภัยเงียบที่แตกตัวเป็น ‘ไมโครพลาสติก’
ในระหว่างที่รอการย่อยสลายยาวนานข้ามศตวรรษ สกุชชี่ที่เสื่อมสภาพจะไม่หายไปไหน แต่มันจะค่อย ๆ เปื่อยยุ่ยและแตกตัวเป็นชิ้นเล็ก ๆ กลายเป็น ‘ไมโครพลาสติก’ ที่ส่งผลกระทบใน 2 ด้าน ได้แก่
- ผลกระทบต่อร่างกายมนุษย์
ไมโครพลาสติกสามารถปนเปื้อนเข้าสู่ร่างกายผ่านอาหารและการสูดดม ซึ่งจะเข้าไปฝังตัวสะสมในเนื้อเยื่อปอด กระแสเลือด ลำไส้ และรก ก่อให้เกิดการอักเสบในระดับเซลล์ นอกจากนี้สารเคมีตกค้างจากกระบวนการผลิต ยังรบกวนระบบฮอร์โมนต่อมไร้ท่อ ซึ่งส่งผลเสียต่อสุขภาพ
ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม
ชิ้นส่วนพลาสติกจิ๋วจะหลุดลอดลงสู่แหล่งน้ำและผืนดิน สัตว์น้ำมักจะกินเข้าไปเพราะเข้าใจผิดว่าเป็นอาหาร ทำให้เกิดการอุดตันในลำไส้และเสียชีวิต ในขณะเดียวกันก็ทำให้โครงสร้างของดินเสื่อมโทรม กระทบต่อจุลินทรีย์ในดินและระบบนิเวศโดยรวม
แม้ว่า ‘สกุชชี่’ จะเป็นของเล่นที่ย่อยสลายยาก แต่เราสามารถช่วยลดผลกระทบได้ด้วยการเป็นผู้บริโภคที่ใส่ใจ เลือกซื้ออย่างมีสติและดูแลรักษาของเล่นให้ใช้งานได้นานที่สุดได้ ถ้าหากสกุชชี่เริ่มเสื่อมสภาพ แทนที่จะโยนทิ้งลงถังขยะทันที อาจลองนำมาดัดแปลงเป็นของใช้ในบ้าน เช่น ทำที่กันกระแทกมุมโต๊ะ ทำที่รองข้อมือเวลาใช้คอมพิวเตอร์ หั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ เพื่อกันกระแทกในกล่องพัสดุ หรือใช้เป็นที่ปักเข็มหมุด การปรับใช้สิ่งของใกล้ตัวแบบนี้ จะช่วยลดการสร้างขยะตั้งแต่ต้นทางได้อย่างยั่งยืนที่สุด
